Интегрированное обучение и воспитание

Взаимодействие учителя-дефектолога и учителя-предметника при обучении детей с ОПФР в условиях интеграции

Взаимодействие учителя-дефектолога и учителя-предметника при обучении детей с ОПФР в условиях интеграции

 

…Детям будет приятнее учиться в школе,

если учителя будут приветливы и ласковы,

будут располагать к себе обращением,

отеческим расположением, манерами,

словами, совместными делами без превосходства,

если будут относиться к ученикам с любовью.

Я.А. Коменский

 

Впервые интегрированное обучение и воспитание детей с особенностями психофизического развития было организовано в нашей школе в 2007 году, когда был открыт один интегрированный класс неполной наполняемости. С тех пор каждый учебный год знаменуется для нас тем, что в школе открываются новые классы интегрированного обучения и воспитания, в которых обучаются дети с особенностями психофизического развития по различным образовательным программам специального образования. В 2010 году наша школа была определена как опорное учреждение образования по осуществлению интегрированного обучения и воспитания детей с особенностями психофизического развития в Брестском районе. Немаловажную роль в этом сыграло то, что весь педагогический коллектив школы во главе с администрацией придают огромное значение реализации принципов образовательной интеграции детей с особенностями психофизического развития, создания для них максимально комфортных условий, индивидуализировано подходят к каждому «особенному» ребёнку.

Я считаю, что огромную роль в обучении детей с особенностями играют межличностные отношения участников образовательного процесса. Не каждый человек, будь это ребенок или взрослый, может с пониманием отнестись к «особенным» детям. Мы, учителя-дефектологи, являемся помощниками таким детям, посредниками между ними и другими участниками образовательного процесса. Основную задачу учителя-дефектолога, работающего в классе интегрированного обучения и воспитания, я вижу не только в том, чтобы непосредственно осуществлять коррекционно-педагогическую работу с ребёнком, но и в том, чтобы помочь другим педагогам, работающим в классе интегрированного обучения и не имеющим специального образования, умело и грамотно спланировать, организовать и осуществить работу с «особенным» ребёнком. С этой целью учителя-дефектологи систематически консультируют педагогический коллектив по применению образовательных технологий в специальном образовании.

И особое значение взаимодействие дефектолога и педагогов-предметников приобретает при обучении детей с особенностями психофизического развития на второй ступени общего среднего образования. Ведь сущность интегрированного обучения заключается не в том, чтобы посадить в одном классе детей с разными образовательными запросами. Интегрированное обучение – это сложный процесс, который требует перестройки сложившего стереотипа привычной школьной жизни. И далеко не каждый учитель-предметник без посторонней помощи сможет самостоятельно спланировать и организовать учебную деятельность учащихся интегрированного класса таким образом, чтобы в уроке участвовали, а не просто присутствовали все ученики, а не только учащиеся по образовательной программе общего среднего образования. Здесь на помощь педагогу может и должен прийти учитель-дефектолог.

Находясь в постоянном поиске новых форм и методов обучения, мы, учителя-дефектологи Брестского района пришли к выводу, что взаимное посещение уроков, положительно влияет на   обмен опытом работы учителей-предметников и учителя-дефектолога. Проводя совместные уроки, учитель-дефектолог и учитель-предметник увеличивают возможность адаптировать программный материал и создать ребенку ситуацию «успеха», тем самым повышая его авторитет в классном коллективе.

Опыт подсказывает, что совместная работа учителя-дефектолога и учителя-предметника эффективна тогда, когда она ориентирована на индивидуальность ребенка. А влияние на семью, на родителей ребенка, является самой важной целью, так как семья – исток, начало всех взглядов. Именно в семье происходит развитие ребенка. В школе это формирование лишь корректируется. Родители и учителя являются авторитетами на первом этапе жизни ребёнка. Мыслитель Сюньцзы говорил: «Нет более быстрого пути к овладению знаниями, чем искренняя любовь к мудрому учителю».

Также одной из самых важных целей союза учителя-дефектолога и учителя-предметника является способность заинтересовать ребенка. Деятельность учителя-предметника, при проведении различных видов занятий, направлена на то, чтобы мотивировать ребенка к получению новых знаний. Учитель-дефектолог стимулирует этот интерес, предлагая различные формы и проведения уроков, педагогические приёмы, эффективные для каждого конкретного особенного ребёнка. Например, учитель-дефектолог может подсказать педагогу-предметнику в какой форме (визуально, аудиально) эффективнее предлагать новую учебную информацию, какова может быть максимальная нагрузка для учащегося, как составить карточки-схемы, карточки-опоры для данного конкретного учащегося.

В условиях интегрированнного (совместного) обучения и воспитания имеются ресурсные возможности по формированию адаптивных механизмов у “особенных” школьников. Создание адаптивного образовательного пространства в школе при условии правильно организованной работы сократит в будущем период социальной адаптации будущих выпускников.

Для обучения в общеобразовательной школе детей с особенностями психофизического развития необходим ряд условий, обеспечивающих компенсацию недостатков развития, преодоление негативных особенностей эмоционально-личностной сферы, активизацию познавательной деятельности. Коррекционная направленность учебно-воспитательной работы в классах интегрированного обучения отражена в их структуре: 5-летний срок обучения в начальном звене, щадящий режим оценивания, проведение коррекционных занятий по развитию познавательной деятельности, по развитию речи, по развитию и совершенствованию высших психических функций, практическая направленность обучения. Еще одной особенностью организации обучения учащихся с особенностями психофизического развития в условиях общеобразовательной школы является наличие специальных учебных программ. И здесь на помощь учителю-предметнику также приходит учитель-дефектолог, который помогает спланировать программный материал таким образом, чтобы найти все точки соприкосновения программы общего среднего образования и образовательной программы специального образования с той целью, чтобы на одном уроке реализовать обе программы с максимальной пользой для всех учащихся интегрированного класса. У нас в районе на одном из заседаний методического объединения учителя-дефектологи составили календарно-тематическое планирование по предмету «Человек и мир» 5 класс. Количество часов по учебному плану общеобразовательной программы составляет 35 часов в год, по специальной - 70 часов. При совпадении тем, учащийся находится в общем классе, а несовпадающие темы рассматривает на индивидуальных занятиях с учителем-дефектологом. В 5 классе по общеобразовательной программе изучается тема «Космос и Земля» (7 ч.), которая не рассматривается детьми вспомогательной школы, в это время ученик вспомогательной школы может закреплять пройденный материал по своей программе (работает по карточкам, заполняет тетрадь на печатной основе), при возникающих затруднениях учитель-предметник оказывает ему помощь.

Только благодаря эффективной работе всех участников образовательного процесса, можно получить положительные результаты. В нашей школе большая часть детей с особенностями психофизического развития (дети с трудностями в обучении), переходя из начального звена в среднее, обучается по программе общеобразовательной школы в обычных классах. Дети с особенностями психофизического развития занимаются в кружках, спортивных секциях, принимают активное участие во внеклассных и внешкольных мероприятиях. За активное участие в жизни школы они поощряются призами, их работы представляются в Центр молодежного творчества, приглашают поучаствовать в районных и областных конкурсах, тем самым, стимулируют этих детей. Они понимают, что ничем не отличаются от остальных, радуются своим успехам вместе с учителями и родителями. А их нормально развивающиеся сверстники хорошо относятся к своим «особенным» друзьям, не исключая их из круга общения.

Таким образом, учитель-дефектолог и учителя-предметники на второй ступени общего среднего образования составляют индивидуальную программу развития и обучения на основе образовательной программы и индивидуальных возможностей каждого ученика с особенностями в развитии. Учитель-дефектолог помогает учителям-предметникам составить календарно-тематическое планирование, адаптировать программный материал. Оказывает методическую помощь при подготовке к урокам, подбирает наглядный материал, составляет памятки, схемы, карточки. Во время проведения урока осуществляет контроль за деятельностью ученика при выполнении заданий. В свою очередь учитель-предметник старается создать положительный эмоциональный фон на уроке. Планирует проведение урока таким образом, чтобы ученик с особенностями занимал на уроке активную позицию. Подбирает для него посильные задания, поощряет правильные ответы, создаёт ситуацию успеха. Совместные уроки эффективны при совпадении тем, а в случае расхождения программного материала целесообразно проводить уроки учителем-дефектологом на индивидуальных занятиях. Помощь учителя-дефектолога требуется не на каждом уроке, она может быть периодической.

Для учащихся 1 отделения вспомогательной школы (особенно для детей с детским церебральным параличом) такая форма организации образовательного процесса как проведение уроков совместно учителем-предметником и учителем-дефектологом, является оптимальной для социализации этих детей в общество. Однако и в данном случае возникает ряд проблем при организации такой формы образовательного процесса. В частности, нормативными документами не регламентировано как в данном случае может и должен вестись учёт рабочего времени учителя-дефектолога.

При организации взаимодействия учителя-дефектолога и учителя-предметника на второй ступени общего среднего образования для детей с трудностями в обучении, как мне кажется, такая совместная форма проведения уроков недостаточна эффективна. Учитель-дефектолог может помочь ребенку только на коррекционно-педагогических занятиях, так как он не может в полном объеме владеть программным материалом по всем предметам, которые изучаются детьми на второй ступени общего среднего образования. Иначе говоря, нельзя «создать» универсального учителя.

Учителя-предметники, работающие с этими детьми, при этом получают необходимую помощь дефектолога: для них организуются консультации, круглые столы, семинары-практикумы, индивидуальные беседы, посещение коррекционно-педагогических занятий учителями-предметниками.

Союз дефектолога и учителя-предметника может воспитать гения в определенной области, ведь дети, менее развитые в интеллектуальном плане, могут быть хорошими спортсменами, артистами, художниками. Главное - вера в их силы и способности и поддержка учителями и близкими людьми. Нужно способствовать развитию личности каждого ребёнка. И, как сказал Леонардо да Винчи, если запастись терпением и проявить старание, то посеянные семена знания непременно дадут добрые всходы.

 

Учитель-дефектолог                                               Милютина О.Н.

свернуть

Вядзенне дакументацыі пры арганізацыі псіхолага-педагагічнага суправаджэння ў класах інтэграванага навучання і выхавання

    А.В.Сазановіч, настаўнік
ДзУА “Сярэдняя школа в. Астрамечава”
 
Вядзенне дакументацыі пры арганізацыі псіхолага-педагагічнага суправаджэння ў класах інтэграванага навучання і выхавання
         Брэсцкім абласным цэнтрам карэкцыйна-развіццёвага навучання і рэабілітацыі, цэнтрам карэкцыйна-развіццёвага навучання і рэабілітацыі Брэсцкага раёна значная ўвага надаецца праблеме псіхолага-педагагічнага суправаджэння дзяцей з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця Пра гэта сведчаць, напрыклад, матэрыялы 2 міжнароднай канферэнцыі педагогаў сістэмы спецыяльнай адукацыі ў лістападзе мінулага года “Навучанне, псіхолага-педагагічнае суправаджэнне і прафесійная падрыхтоўка асоб з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця”. Яе арганізатарамі былі ўпраўленне адукацыі Брэсцкага аблвыканкама, Брэсцкі абласны цэнтр карэкцыйна-развіццёвага навучання і рэабілітацыі, Брэсцкі абласны вучэбна-метадычны цэнтр прафесіянальнай адукацыі. Вясной гэтага года на абласным семінары абагульнены вопыт баранавіцкіх педагогаў па псіхолага-педагагічнаму суправаджэнню дзяцей з цяжкасцямі ў навучанні.  Гэтыя пытанні пастаянна абмяркоўваюцца на нарадах дэфектолагаў, настаўнікаў, што працуюць у класах інтэграванага навучання і выхавання Брэсцкага раёна.
         Адна з задач псіхолага-педагагічнага суправаджэння – упарадкаваць дзейнасць усіх спецыялістаў, хто заняты ў працэсе навучання і выхавання дзяцей з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця.
Класы інтэграванага навучання і выхавання (поўнай і няпоўнай напаўняльнасці) у нашай школе існуюць з 2007 года. У 2012/2013 навучальным годзе іх 5 (тры поўнай і два няпоўнай напаўняльнасці).Усе члены педагагічнага калектыву з паразуменнем ставяцца да праблем вучняў з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця, а таксама праблем іх бацькоў, маюць пэўны вопыт работы ў гэтым напрамку. І ў вучнёўскім асяроддзі “асобыя” школьнікі не з’яўляюцца ізгоямі, а станоўча ўспрымаюцца аднакласнікамі і ўсімі дзецьмі.
Адукацыйны працэс у класах інтэграванага навучання і выхавання арганізуецца ў адпаведнасці з Кодэксам Рэспублікі Беларусь аб адукацыі, патрабаваннямі і рэкамендацыямі Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь. На аснове нарматыўных дакументаў у школе складзены і зацверджаны дырэктарам вучэбныя планы для класаў інтэграванага навучання і выхавання на бягучы навучальны год, а таксама каляндарна-тэматычныя планы па прадметах і карэкцыйным кампаненце, расклад урокаў і карэкцыйных заняткаў.
Заўсёды ў жніўні, напярэдадні новага навучальнага года, загадам дырэктара школы зацвярджаецца склад групы псіхолага-педагагічнага суправаджэння. Што тычыцца псіхолага-педагагічнага суправаджэння на другой ступені навучання, то яго разам са спецыялістамі ажыццяўляюць класны кіраўнік і настаўнікі-прадметнікі. Распрацоўваецца цыклаграма і план работы на навучальны год. Звычайна плануецца адно - два пасяджэнні ў форме семінара (часам з удзелам работнікаў цэнтра), на якіх абмяркоўваюцца праблемы навукова-практычнага характару. Акрамя іх, на пасяджэннях ў верасні, вырашаюцца пытанні арганізацыі работы з вучнямі, якія толькі што залічаны ў класы інтэграванага навучання і выхавання. У красавіку – маі аналізуецца дынаміка развіцця дзяцей з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця за год і ўдакладняюцца праграмы работы з кожным вучнем. Вясновыя пасяджэнні групы пашыраныя. Яны праводзяцца ў прысутнасці настаўнікаў-прадметнікаў, якія не з’яўляюцца членамі групы, але ў наступным навучальным годзе будуць працаваць у класах інтэграванага навучання і выхавання.Таксама на працягу года разглядаюцца пэўныя праблемы, якія звязаны з паводзінамі і навучаннем “асаблівых” школьнікаў. Кожнае пасяджэнне групы пратакаліруецца.
 На першай ступені навучання з пачаткоўцамі працуе, пераважна, адзін настаўнік і настаўнік-дэфектолаг. Таму адаптацыйны перыяд у іх праходзіць лягчэй, чым пры пераходзе на другую ступень навучання, калі ў адукацыйным працэсе задзейнічана шмат настаўнікаў, урокі праводзяцца ў розных кабінетах, павышаецца адказнасць вучняў за свае ўчынкі. Школьнікі бяруць удзел у шматлікіх пазакласных мерапрыемствах. Вось у гэты час значна ўзрастае роля настаўніка-дэфектолага як каардынатара ўзаемадзеяння вучняў з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця і настаўніка-прадметніка, класнага кіраўніка. Асабліва ў класах няпоўнай напаўняльнасці.
Трэба зазначыць, што настаўнікаў-прадметнікаў неабходна загадзя падрыхтаваць да супрацоўніцтва з дзецьмі з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця. Як гэта арганізаваць у школе? У канцы красавіка адміністрацыя  павінна пазнаёміць настаўнікаў з папярэдняй тарыфікацыяй, а гэта, у сваю чаргу, дасць ім  магчымасць наведаць урокі ў сваіх будучых выхаванцаў, паназіраць за імі, а таксама за тым, як арганізуе вучэбны працэс настаўнік пачатковых класаў (калі гаворка ідзе пра 5-ы клас). Пазней, на пашыраным пасяджэнні групы псіхолага-педагагічнага суправаджэння да ведама настаўнікаў-прадметнікаў патрэбна давесці неабходную інфармацыю пра кожнага з “асобых” дзяцей, з кім яны будуць працаваць. Тут жа добра ўдакладніць праграму работы з вучнем на наступны год, каб загадзя падрыхтавацца да працы ў новых умовах.
 Добрую дапамогу настаўнікам у арганізацыі работы са школьнікамі з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця аказваюць кансультацыі, што ладзяць педагог-псіхолаг, настаўнікі-дэфектолагі. У час іх разглядаюцца пытанні, якія тычацца псіхалагічных асаблівасцей гэтых дзяцей, метадаў і прыёмаў работы з імі на ўроку, у пазаўрочны час, работы з бацькамі.
У студзені, на зімовых канікулах, члены групы псіхолага-педагагічнага суправаджэння (настаўнік-дэфектолаг, дэфектолаг, які працуе на пункце карэкцыйна-педагагічнай дапамогі, педагог-псіхолаг) сумесна з адпаведнымі спецыялістамі дзіцячай дашкольнай установы праводзяць псіхолага-педагагічную дыягностыку выхаванцаў дзіцячага сада, выяўляюць праблемы, вызначаюць характар цяжкасцей, якія ёсць у дзяцей. Пры неабходнасці абследуюцца і вучні, якія ўжо навучаюцца ў школе. Па выніках скрынінг-дыягностыкі звесткі пра такіх дзяцей падаюцца ў цэнтр карэкцыйна-развіццёвага навучання і рэабілітацыі. А ў красавіку праводзіцца паглыбленае абследаванне іх спецыялістамі цэнтра. Яны даюць заключэнне наконт парушэнняў псіхафізічнага развіцця, што маюцца ў дзіцяці, рэкамендуюць праграму навучання,пазней прапануюць індывідуальны план карэкцыйна-педагагічнай дапамогі тым, каго абследавалі. На аснове гэтага плана членамі групы на кожнага школьніка складаецца індывідуальная карта псіхолага-педагагічнага суправаджэння (яна некалькі адрозніваецца ад прапанаванай раней).У ёй змяшчаецца псіхолага-педагагічная характарыстыка  вучня, адзначаецца сацыяльны статус сям’і. Са слоў бацькоў указваюцца станоўчыя якасці дзіцяці, якія можна выкарыстаць пры арганізацыі працы. Далей спецыялісты групы суправаджэння, настаўнікі фармулююць мэту суправаджэння і кожны акрэслівае канкрэтны аб’ём работы, што будзе праводзіць з вучнем з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця. Удакладняецца і роля бацькоў школьніка. Вызначаеццатэрмін выканання запланаванага і вынікі работы. 
У бягучым годзе карты маюць дадатак, дзе ўдзельнікі адукацыйнага працэсу  пры неабходнасці могуць змяшчаць свае заўвагі і прапановы. Карты правяраюцца старшынёй групы псіхолага-педагагічнага суправаджэння адзін раз у месяц і пры неабходнасці па кожнай прапанове прымаюцца канкрэтныя меры. Індывідуальныя карты псіхолага-педагагічнага суправаджэння дзяцей з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця складаюцца як на першай, так і на другой ступенях навучання.
Члены групы псіхолага-педагагічнага суправаджэння вядуць улік сфарміраванасці ведаў, уменняў і навыкаў у сваіх выхаванцаў.
У верасні і маі спецыялісты праводзяць дыягностыку дынамікі развіцця вучняў інтэграванага класа, вынікі якой фіксуюць у індывідуальных картах уліку дынамікі развіцця.
У кастрычніку і ў красавіку правяраюць узровень сфарміраванасці мысліцельных, інфармацыйных, камунікатыўных, арганізацыйных уменняў і навыкаў, што адзначаецца ў спецыяльных дыягнастычных картах.
Вядзецца ўлік маніторынгу вынікаў вучэбнага і карэкцыйна-развіццёвага працэсу кожнага вучня, узровень яго выхаванасці.
А зараз падсумуем, што ж ўключае пакет дакументаў вучня класа інтэграванага навучання і выхавання:
·        індывідуальны план карэкцыйна-педагагічнай дапамогі, распрацаваны спецыялістамі цэнтра карэкцыйна развіццёвага навучання і рэбілітацыі на падставе вынікаў псіхолага-медыка-педагагічнага абследавання;
·        індывідуальная карта псіхолага-педагагічнага суправаджэння, складзеная членамі групы суправаджэння навучальнай установы;
·        матэрыялы ўліку дынамікі развіцця вучня інтэграванага класа, куды могуць увайсці:
¾   дыягнастычныя карты: уліку ўзроўню сфарміраванасці мысліцельных, інфармацыйных, камунікатыўных, арганізацыйных уменняў і навыкаў вучняў, уліку маніторангу вынікаў вучэбнага і карэкцыйна-развіццёвага працэсу кожнага вучня, уліку ўзроўню выхаванасці;
¾   карта псіхолага-педагагічнага абследавання дзіцяці;
¾   лісты назірання за вучнем з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця;
¾   профіль псіхолага-педагагічнага развіцця вучня і іншае.
           Дарэчы заўважыць, што асабовая справа вучня з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця (яна захоўваецца разам з асабовымі справамі ўсіх вучняў класа) дадаткова змяшчае заключэнне цэнтра карэкцыйна-развіццёвага навучання і рэабілітацыі, дзе асобным радком адзначаецца згода бацькоў навучаць дзіця па прапанаванай цэнтрам праграме.
 Пры напісанні заявы аб залічэнні сына ці дачкі ў клас інтэграванага навучання і выхавання бацькі ўказваюць праграму навучання.
Дырэктар школы выдае загад аб залічэнні ў класы інтэграванага навучання і выхавання, а на аснове рашэння педагагічнага савета школы - загад аб пераводзе вучняў, што навучаліся ў інтэграваных класах.
Як бачым, вядзецца нямала дакументаў, але каб забяспечыць сістэмна-арганізаваную дзейнасць, з дапамогай якой можна стварыць сацыяльна-псіхалагічныя і педагагічныя ўмовы для паспяховага навучання і развіцця дзіцяці ў класе інтэграванага навучання і выхавання, яны патрэбны.

             Адмова ад вядзення дакументацыі па псіхолага-педагагічнаму суправаджэнню, аб чым неаднойчы вялася гаворка на розных узроўнях, ненамнога зменшыць паток папер, і палепшыць работу спецыялістаў, а вось дзіця з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця мы можам страціць.

свернуть